Iako uzroci demencije još uvijek nisu u potpunosti razjašnjeni, naučnici posljednjih godina ostvaruju napredak u razumijevanju faktora koji utiču na njen nastanak. Posebno ohrabruju rezultati istraživanja koji ukazuju na to da bi gotovo polovina slučajeva demencije mogla da bude sprečena ili odložena delovanjem na promenljive faktore rizika.
Međutim, nova studija ukazuje na to da bi jedan važan faktor rizika mogao da bude nedovoljno prepoznat. Riječ je o zdravlju usne duplje, odnosno broju preostalih zuba.
Prema istraživanju objavljenom u časopisu Journal of the American Medical Directors Association , loše oralno zdravlje moglo bi da ima znatno veću ulogu u razvoju demencije nego što se ranije pretpostavljalo.
Iako je više prethodnih studija ukazivalo na povezanost zdravlja usne duplje i demencije, ovaj faktor nije bio uvršten među 14 promenljivih faktora rizika u uticajnom izvještaju Komisije časopisa The Lancet, ažuriranom 2024. godine. Taj izvještaj poslužio je i kao jedna od osnova za nove smernice Svetske zdravstvene organizacije o smanjenju rizika od demencije.
Novi rezultati japanskih naučnika, međutim, ukazuju na potrebu da se značaj oralnog zdravlja ponovo razmotri.
U studiji su analizirani podaci 47.293 odrasle osobe starosti 65 i više godina, koje su učestvovale u japanskom istraživanju starenja Japan Gerontological Evaluation Study (JAGES).
Istraživači su pratili učesnike približno devet godina, u periodu od 2013. do 2022. godine. Tokom tog perioda, demencija je dijagnostikovana kod 8.247 učesnika, što predstavlja 17,4 odsto ispitivane grupe.
Cilj istraživača bio je da utvrde u kojoj mjeri je loše oralno zdravlje, procijenjeno na osnovu broja preostalih zuba, povezano sa pojavom demencije u poređenju sa već utvrđenim faktorima rizika koje je prepoznala Komisija časopisa The Lancet .
Iz analize su izostavljena dva faktora koja nije bilo moguće procijeniti na osnovu podataka istraživanja JAGES – povišen nivo LDL holesterola i zagađenje vazduha.
„Broj preostalih zuba koristili smo kao pokazatelj lošeg oralnog zdravlja, jer gubitak zuba generalno predstavlja krajnji ishod dugogodišnjih oboljenja usne duplje, kao što su uznapredovali karijes i teška parodontalna oboljenja“, objasnili su istraživači u radu.
Među autorima studije je i prva autorka Maho Ivata, studentkinja medicine na Univerzitetu Tohoku.
Analiza je pokazala jasnu povezanost između manjeg broja preostalih zuba i veće učestalosti demencije.
Stopa pojave demencije iznosila je 1,63 slučaja na 100 osoba-godina kod ispitanika koji su imali 20 ili više zuba.
Kod osoba sa 10 do 19 zuba stopa je bila 2,31, dok je kod onih sa jednim do devet zuba iznosila 2,97. Najviša stopa zabeležena je kod ispitanika koji nisu imali nijedan preostali zub – 4,34 slučaja na 100 osoba-godina.
Nakon prilagođavanja rezultata prema polu, starosti i ekvivalentnom prihodu, utvrđeno je da je rizik od demencije bio veći kod osoba sa manjim brojem zuba.
14 odsto veći kod osoba sa 10 do 19 zuba; 12 odsto veći kod osoba sa jednim do devet zuba; 27 odsto veći kod osoba bez preostalih zuba. Posebno zanimljiv rezultat dobijen je kada su naučnici uporedili gubitak zuba sa drugim promenljivim faktorima rizika koje je prepoznala Komisija časopisa The Lancet.
Koristeći statističku metodu koja se naziva populaciona atributivna frakcija (PAF), istraživači su procijenili koliki bi udio slučajeva određene bolesti mogao da se pripiše pojedinačnim faktorima rizika, pod pretpostavkom da oni imaju uzročnu ulogu.
Za gubitak zuba izračunata je vrijednost od 7,2 odsto, što znači da bi se, prema ovom modelu, tom faktoru moglo pripisati 7,2 odsto slučajeva demencije u posmatranoj populaciji.
To je bila treća najveća vrijednost među ispitivanim faktorima. Ispred gubitka zuba našli su se samo simptomi depresije, sa procijenjenim udjelom od 10,5 odsto, i socijalna izolacija, sa 9,4 odsto.
Još zanimljiviji rezultati dobijeni su kada su podaci analizirani prema polu. Kod muškaraca je gubitak zuba imao najveću populacionu atributivnu frakciju među svim ispitivanim faktorima rizika, koja je iznosila 12 odsto. Kod žena je ovaj faktor bio na četvrtom mjestu, sa vrijednošću od 6,1 odsto.
„Koliko nam je poznato, ovo je prva studija koja je u okviru istog populacionog modela kvantifikovala i uporedila populacione atributivne frakcije lošeg oralnog zdravlja i velikog broja drugih faktora rizika za demenciju“, navode autori.
Istraživači posebno ističu rezultate dobijene kod muškaraca.
„Posebno kod muškaraca, populaciona atributivna frakcija za gubitak zuba u našoj studiji bila je značajna i uporediva sa najviše rangiranim promenljivim faktorima rizika, kao što su simptomi depresije i socijalna izolacija, koje je prijavila Komisija časopisa The Lancet, što ukazuje na relativno veliki doprinos gubitka zuba nastanku demencije“, navodi se u radu.
Iako rezultati ukazuju na značajnu povezanost, istraživači naglašavaju da studija ima određena ograničenja.
Jedno od njih je činjenica da se podaci istraživanja JAGES djelimično zasnivaju na informacijama koje su učesnici sami prijavljivali, što može dovesti do pristrasnosti ili grešaka.
Takođe, vrijednosti populacione atributivne frakcije predstavljaju statističke procjene. Iako ova metoda omogućava procjenu mogućeg doprinosa određenih faktora rizika nastanku bolesti, rezultati ne dokazuju da gubitak zuba neposredno izaziva demenciju. Isto tako, nije dokazano ni da bi sprečavanje gubitka zuba nužno dovelo do smanjenja broja slučajeva demencije.
Ipak, naučnici ukazuju na nekoliko mogućih mehanizama koji bi mogli da objasne uočenu povezanost.
Jedan od njih odnosi se na žvakanje i ishranu. Manji broj zuba može da oteža žvakanje i unošenje hrane, što potencijalno može dovesti do neadekvatne ishrane. Loša ishrana je, s druge strane, povezana sa kognitivnim propadanjem.
Drugi mogući mehanizam odnosi se na socijalnu izolaciju. Gubitak zuba može biti povezan sa povlačenjem iz društvenih aktivnosti i smanjenim socijalnim kontaktima, a socijalna izolacija je već prepoznata kao faktor rizika za demenciju.
Treći mehanizam mogao bi da bude povezan sa upalnim procesima. Gubitak zuba povezan je sa upalom u usnoj duplji, koja bi mogla da doprinese sistemskoj upali organizma. Takvi upalni procesi mogu imati ulogu u kognitivnom propadanju.
Autori studije ističu da su potrebna dodatna istraživanja, ali smatraju da njihovi rezultati ukazuju na značajne posljedice po javno zdravlje. Zbog toga predlažu da oralno zdravlje postane sastavni dio strategija za prevenciju demencije.
Ova studija pokazuje da gubitak zuba značajno doprinosi učestalosti demencije, u mjeri koja je uporediva sa velikim, već utvrđenim promenljivim faktorima rizika koje je identifikovala Komisija časopisa The Lancet .
„Zajedno sa sve većim brojem dokaza, ovi nalazi ukazuju na potrebu da se ponovo razmotri oralno zdravlje kao važan faktor rizika za demenciju i da se ono uključi u buduća ažuriranja nalaza”, zaključuu istraživači.
Izvor: rts
