Odluka administracije Donalda Trampa, predsjednika Amerike, da povuče 6.000 vojnika iz Njemačke izazvala je ozbiljne rasprave s obje strane Atlantika.
Svi se, uglavnom, slažu da ta odluka predstavlja direktan odgovor Vašingtona na činjenicu da su Evropljani odbili da se pridruže američkoj operaciji u Persijskom zalivu.
Mediji i s jedne i s druge strane okeana intenzivno su pisali o tome da su Evropljani nezadovoljni što je rat u Iranu započet bez konsultacija s njima, a trpe velike posljedice zbog poskupljenja nafte i naftnih derivata.
Nije nikakva tajna da su odnosi između donedavno nespornih saveznika upali u krizu, a zemlje koje u takvim situacijama često izvuku deblji kraj su zemlje poput BiH, koje svoje trenutno postojanje u velikoj mjeri duguju odnosima između velikih sila.
Podsjećanja radi, Kontakt grupa, koju su činile Amerika, Njemačka, Francuska, Velika Britanija i Rusija, odigrala je ključnu ulogu u kreiranju dejtonskog uređenja BiH, a stabilnost u zemlji u velikoj mjeri je zavisila od odnosa između ovih zemalja. Postavlja se pitanje da li kvarenje odnosa među zapadnim saveznicima može dovesti do povećanja nestabilnosti u BiH.
Amerika povlači snage, ali ostaje u Evropi
Dušan Janjić, predsjednik Upravnog odbora Foruma za etničke odnose iz Beograda, smatra da je povlačenje Amerikanaca iz Evrope namjera koja je postojala još na kraju hladnog rata, u kontekstu dogovora o njemačkom ujedinjenju.
“Ključ problema danas nije povlačenje Amerike, već nespremnost EU da preuzme veću odgovornost. Evropske države nisu dovoljno investirale ni u odbranu ni u proširenje”, rekao je Janjić za “Nezavisne”.
Kada je riječ o Americi i BiH, Janjić smatra da uprkos svemu BiH za njih ima veliki značaj jer se pokazala kao simbol uspješne intervencije i stabilizacije bez velikih američkih žrtava.
Takođe, prema njegovom mišljenju, BiH, kao i cijeli region koji Amerikanci smatraju svojom interesnom sferom u Evropi, je interesantna američkim kompanijama, posebno kad su u pitanju energija, gasovodi, ali i prirodna bogatstva na istoku Srpske.
Kada je riječ o mogućoj destabilizaciji, on je prije očekuje u Srbiji nego u BiH s obzirom na to da je mirna tranzicija vlasti, kako smatra, dogovorena s Miloradom Dodikom, predsjednikom SNSD-a, a da u Srbiji takve vrste odnosa nema.
“Tako ne očekujem destabilizaciju u BiH, već pre pokušaj stabilizacije u okviru definisanih interesnih sfera. Međutim, region ostaje izložen rizicima, posebno zbog mogućih političkih i bezbednosnih tenzija u Srbiji, koje bi mogle imati šire posledice”, naglašava on.
Najveća opasnost za BiH propuštene prilike
Denis Hadžović, direktor Centra za sigurnosne studije iz Sarajeva, smatra da za BiH najveća opasnost nisu trzavice između Amerike i Evrope, nego propuštene prilike za EU i NATO integracije.
“Objektivno gledano, nismo iskoristili određene prilike koje smo imali, posebno u kontekstu odnosa prema NATO-u. Problem je dvostruk: politički, ali i finansijski, odnosno nedovoljno ulaganje u modernizaciju kapaciteta, što je praksa koju danas provode gotovo sve države. S druge strane, vidljivo je da evropske zemlje jačaju svoje ambicije i kapacitete u oblasti odbrane. To može predstavljati priliku za BiH da se kroz postojeće formate saradnje približi tim strukturama i ispuni obaveze koje je već preuzela”, ističe on.
Hadžović priznaje da su se odnosi između Evrope i Amerike promijenili, i da je došlo do redefinisanja međunarodnog poretka, i u normativnom smislu, i u raspodjeli moći.
“Te promjene utiču prije svega na Evropu, koja sada mora snažnije da se pozicionira i smanji zavisnost od kapaciteta SAD, koji su do sada bili ključni za funkcionisanje saveza. Evropa već pokazuje znakove buđenja kroz značajna ulaganja u odbranu, od Njemačke pa nadalje”, naglašava on.
