Dok predsjednik SAD Donald Tramp tvrdi da postoje naznake nereda u iranskom ratnom vođstvu, čini se da jedan ključni igrač gomila značajan uticaj koji bi mogao oblikovati položaj Islamske Republike i na bojnom polju i za pregovaračkim stolom.
Vjerovatno se ne radi o osobi koju bi Bijela kuća željela vidjeti na čelu. Iako je ajatolah Modžtaba Hamnei preuzeo dužnost vrhovnog vođe nakon ubistva svog oca, a predsjednik parlamenta Mohamed Baker Galibaf preuzeo centralnu ulogu u pregovorima, uspon brigadnog generala Ahmada Vahidija mogao bi se pokazati najznačajnijom od svih promjena unutar složene iranske dinamike moći, piše Newsweek.
Uspon ključnog generala
Vahidi je imenovan komandantom Korpusa čuvara islamske revolucije (IRGC) nakon ubistva njegovog prethodnika, Mohamada Pakpura, u početnoj fazi američko-izraelskog rata protiv Irana prije dva mjeseca.
To je položaj koji ga čini glavnom metom, s obzirom na to da je Pakpur preuzeo tu ulogu tek nakon što je Izrael ubio bivšeg šefa IRGC-a Hoseina Salamija tokom Dvanaestodnevnog rata u junu prošle godine.
Ali, Vahidijeve kvalifikacije su jedinstvene. Osim što je prethodno služio kao zamjenik komandanta IRGC-a, ministar unutrašnjih poslova u vladi bivšeg predsjednika Ebrahima Raisija i ministar odbrane pod bivšim predsjednikom Mahmudom Ahmadinedžadom, Vahidi je bio i osnivač elitnih snaga Quds, koje je kasnije vodio general-bojnik Kasem Sulejmani do svoje smrti u američkom napadu 2020. godine, prenosi Index.
Danas, dok se Islamska Republika suočava s najozbiljnijim testom od iransko-iračkog rata 1980-ih, tokom kojeg su i nastali IRGC i snage Quds, “Ahmad Vahidi je taj koji vuče konce”, rekao je za Newsweek Kamran Bokhari, strateški analitičar i viši saradnik u Savjetu za politiku Bliskog istoka, koji je opsežno pisao o unutrašnjoj evoluciji iranskog vođstva.
Čovjek iz sjene
Sulejmanija su tokom njegovog 21-godišnjeg mandata na čelu snaga Quds često nazivali “komandantom iz sjene”. Taj je nadimak zaslužio zbog opsežne karijere u provođenju tajnih operacija u inostranstvu, od pomaganja milicijama u napadima na američke trupe u Iraku i podržavanja Hezbolaha protiv Izraela do borbe protiv pobunjenika i džihadista, uključujući Islamsku državu (ISIL), u Iraku i Siriji. Sulejmani je s vremenom postao svojevrsna zvijezda, a njegova javna prepoznatljivost pokazala se kobnom jer je ubijen tokom posjete Iraku u januaru 2020. godine.
Vahidi je takođe dobro poznat Zapadu – za njim je 2007. izdata Interpolova crvena potjernica, a 2010. su mu uvedene američke sankcije zbog navodne uloge u smrtonosnom bombaškom napadu na jevrejski centar u Argentini 1994. godine. Vahidi je od tada bio podložan daljnjim sankcijama SAD i Evropske unije, iako to nije usporilo njegovu karijeru u Iranu.
Govoreći prošlog sedmice u Buenos Airesu, podsekretar za kontrolu naoružanja i međunarodnu bezbjednost Tomas DiNanno spomenuo je Vahidijevu navodnu ulogu u bombaškom napadu na centar Asociación Mutual Israelita Argentina 1994. i u eksploziji 1992. koja je ciljala izraelsku ambasadu, takođe u argentinskoj prijestonici.
DiNanno je Vahidijevo unapređenje na čelo IRGC-a nazvao “jasnim dokazom da je IRGC strana teroristička organizacija i potvrdom uloge Irana kao dugogodišnjeg državnog sponzora terorizma”.
Bonapartistička figura?
Uprkos svojim javnim funkcijama, Vahidi ostaje zagonetka. Njegova sposobnost da se uspinje unutar formalnih struktura moći, stvara veze temeljene na tehnokratskom, a ne ličnom vođstvu, te da zadrži nizak međunarodni profil pokazala se posebno impresivnom.
Bokhari, koji je i viši direktor na institutu New Lines u Vašingtonu, kratko se susreo s Vahidijem na marginama jedne konferencije u Teheranu prije 15 godina, opisujući ga kao iznenađujuće angažovanog sagovornika koji tečno govori engleski.
Takođe je povukao naizgled nevjerovatnu paralelu između Vahidija i pretposljednjeg iranskog monarha, Reze Šaha Pahlavija, koji je preuzeo vlast kao komandant moćne Perzijske kozačke brigade između 1921. i 1925. godine. Poput Pahlavija, primijetio je Bokhari, Vahidi “je čovjek sistema” i mogao bi ga na kraju preoblikovati, ako uspije preživjeti sukob.
“Koliko znamo, sutra ga može pogoditi vazdušni udar i više ga neće biti. Ali čini se kao tip osobe koja bi željela postati ta bonapartistička figura o kojoj svi govore”, rekao je Bokhari. “Ne može to sam. Postojaće centri moći. Mislim da on trenutno konsoliduje moć, a od kontakata s terena čujem da ima izražene lične ambicije.”
Vahidijev uspon takođe označava ubrzanje dugotrajne evolucije unutar Islamske Republike. Još tokom kasnijih godina pokojnog vrhovnog vođe ajatolaha Alija Hamneija, moć se tiho delegirala na druga područja, uključujući IRGC i iranske konvencionalne oružane snage, poznate kao Arteš.
“Sada je to postao de facto položaj, jer nema vrhovnog vođe”, rekao je Bokhari. “I to stalno govorim jer mislim da je Modžtaba Hamnei u najboljem slučaju nominalni vrhovni vođa.”
Trampov “najgori scenario”
Annika Ganzeveld, voditeljka portfelja za Bliski istok u projektu Critical Threats pri Američkom preduzetničkom institutu, tvrdi da je odsustvo novog iranskog vrhovnog vođe samo pomoglo Vahidijevoj konsolidaciji moći.
Čak i ako je Tramp često tvrdio da je u Iranu postignuta “promjena režima”, rano u sukobu priznao je rizik od stvaranja novog vođstva koje bi i dalje bilo u suprotnosti s američkim interesima.
“Valjda bi najgori scenario bio da mi to odradimo, a onda vlast preuzme neko jednako loš kao onaj prije, je l’ tako?” rekao je Tramp.
Prepreka pregovorima
Čini se da je Vahidi počeo okupljati vlastiti “unutrašnji krug”, što komplikuje pregovore između Vašingtona i Teherana.
Kolektivno vođstvo petorice
Ipak, Vahidi nije sam u borbi za vlast, jer u Iranu postoji kompleksna podjela moći između izabranih i neizabranih aktera.
Podjela moći umjesto državnog udara
Uprkos svemu, analitičari smatraju da IRGC ne želi otvoreno preuzeti vlast, već zadržati uticaj kroz podjelu moći s civilnim strukturama.
Iako rivalstva postoje, mnogi upozoravaju da prijetnje izvana zapravo jačaju unutrašnju koheziju Irana.
Nezavisne.com
