Iran je potvrdio da je u izraelskom vazdušnom udaru ubijen Ali Laridžani, jedan od najuticajnijih ljudi u vrhu vlasti Islamske Republike i ključna figura u trenutku duboke političke i vojne krize.
Kako piše The Times of Israel, Laridžani je nakon ubistva vrhovnog vođe Alija Hamneija postao njegov najbliži saradnik i faktički koordinator državnih i bezbjednosnih struktura, zbog čega se njegova eliminacija smatra ozbiljnim udarcem za iranski sistem.
Ključni čovjek sistema
Iako nije bio vojni komandant, Laridžani je bio u samom centru donošenja odluka.
Kao sekretar Vrhovnog savjeta za nacionalnu bezbjednost imao je presudan uticaj na pitanja rata, diplomatije i nuklearne politike. Njegov glas nosio je težinu unutar cijelog sistema, posebno u upravljanju odnosima sa Sjedinjenim Američkim Državama i Izraelom.
U trenutku smrti, bio je zadužen za upravljanje trima ključnim krizama – ratom, unutrašnjim nemirima i nuklearnim pregovorima sa Zapadom, prenosi BBC.
Pragmatičar tvrde linije
Iako je bio poznat po čvrstom stavu prema Zapadu, Laridžani je često opisivan kao pragmatičan političar koji je preferirao strateško planiranje umjesto političke retorike.
Učestvovao je u važnim diplomatskim procesima, uključujući kontakte sa Kinom i pregovore o nuklearnom programu, ali je istovremeno bio povezan i sa oštrim odgovorima vlasti na antivladine proteste.
Ta kombinacija pragmatizma i ideološke lojalnosti činila ga je jednim od ključnih ljudi režima.
Sistem pod udarom
Laridžanijeva smrt dolazi u trenutku kada je u kratkom periodu ubijeno više visokih iranskih zvaničnika i vojnih komandanata.
Prema ocjenama analitičara, riječ je o kontinuiranom pokušaju da se oslabi vrh vlasti i poremeti lanac komandovanja u Iranu.
Takav razvoj događaja dodatno destabilizuje sistem koji se već suočava sa velikim pritiscima – kako spolja, tako i iznutra.
Ko sada vodi Iran?
Jedno od ključnih pitanja koje se sada postavlja jeste – ko zapravo upravlja državom.
Novi vrhovni vođa Mojtaba Hamnei rijetko se pojavljuje u javnosti, dok postoje naznake da su oružane snage dobile šira ovlaštenja za djelovanje u kriznim situacijama.
U praksi, to može značiti brže donošenje odluka, ali i slabiju koordinaciju između političkog i bezbjednosnog vrha.
Unutrašnji pritisak i strah od protesta
Za razliku od nekih svojih saveznika u regionu, iranske vlasti suočavaju se i sa ozbiljnim nezadovoljstvom unutar zemlje.
Ekonomski problemi i dugotrajne političke tenzije već su ranije doveli do masovnih protesta, koje su vlasti gušile silom.
Dio analitičara smatra da bi smrt Laridžanija mogla dodatno ohrabriti građane da ponovo izađu na ulice, posebno u trenutku kada režim pokazuje znakove slabosti.
U tom kontekstu, Izrael otvoreno računa na mogućnost da vojni udari ne ostanu samo na frontu, već da izazovu i unutrašnje potrese u Iranu.
Rizik za svakog nasljednika
Situaciju dodatno komplikuje činjenica da su najviši zvaničnici postali direktne mete.
Svaki novi lider suočiće se sa izuzetno nestabilnim okruženjem i stalnim bezbjednosnim rizikom, što dodatno otežava konsolidaciju vlasti.
