Američka vojska tokom Hladnog rata istraživala je mogućnost korištenja komaraca kao biološkog oružja, pokazuju deklasifikovani dokumenti Pentagona koje je ovih dana ponovo u fokus javnosti stavio britanski Daily Mail.
Riječ je o izvještaju od 69 stranica koji je deklasifikovan još 1977. godine i pohranjen u arhivi Pentagonovog Centra za tehničke i naučne informacije (Defense Technical Information Center). Dokument detaljno opisuje tajni program američke vojske pod nazivom „Project Bellwether“, u okviru kojeg su sprovedeni eksperimenti s ciljem procjene mogu li komarci poslužiti za širenje bolesti među neprijateljskim vojnicima ili stanovništvom.
Testiranja su sprovedena između septembra i oktobra 1959. godine, a istraživači su koristili vrstu Aedes aegypti, komarca poznatog po prenošenju opasnih bolesti poput denga groznice, žute groznice, čikungunje i virusa zika.
U izvještaju se navodi da tadašnja naučna literatura i iskustva iz laboratorijskih istraživanja ukazuju na „značajan strateški potencijal“ namjerne upotrebe zaraženih insekata protiv neprijateljskih ciljeva.
Eksperimenti počeli još pedesetih godina
Dokument pokazuje da „Project Bellwether“ nije bio izolovan slučaj, već dio šireg programa američkih istraživanja biološkog ratovanja.
Među ranijim projektima pominju se operacije „Big Buzz“ i „Drop Kick“, sprovedene sredinom pedesetih godina prošlog vijeka.
Komarci puštani i iznad američkih naselja
Prema navodima iz dokumentacije, tokom operacije „Big Buzz“ 1955. godine korištene su stotine hiljada komaraca kako bi se testiralo mogu li preživjeti nakon izbacivanja iz aviona i pronaći ljudske mete na zemlji.
Daily Mail navodi da su pojedini izvori tvrdili kako je tom prilikom iznad naselja Karver Vilidž u Savani, savezna država Džordžija, pušteno oko 300.000 komaraca radi provjere njihove efikasnosti nakon vazdušnog izbacivanja.
Ciljevi eksperimenta bili su da se utvrdi mogu li insekti preživjeti i pronaći ljudske domaćine nakon puštanja iz vazduha.
Vojnici dobrovoljno služili kao mete
Jedan od najzanimljivijih dijelova izvještaja odnosi se na eksperimente sprovedene u Dugvej poligonu u saveznoj državi Juta.
Pripadnici američke vojske dobrovoljno su učestvovali u ukupno 52 testa tokom kojih su bili izloženi komarcima na otvorenom prostoru u pustinjskim uslovima.
Cilj je bio da se utvrdi mogu li insekti uspješno preživjeti i napadati ljude u vrućem i suvom okruženju, znatno drugačijem od tropskih područja u kojima ova vrsta komarca prirodno obitava.
Istraživači su pratili uticaj visokih temperatura, jakog sunca i snažnih vjetrova na ponašanje komaraca.
Rezultati su pokazali da su insekti mogli uspješno pronaći i ubadati ljude čak i u takvim uslovima. Prema podacima iz izvještaja, grupa od deset vojnika prosječno je bila ubodena 40 puta nakon izlaganja stotini komaraca.
Moguća primjena u različitim klimama
Autori istraživanja zaključili su da bi komarci mogli biti efikasni i u područjima koja nisu njihovo prirodno stanište.
Navodi se da su bili aktivni i pri temperaturama nižim od 15 stepeni Celzijusa, što je dodatno povećavalo njihov potencijal za eventualnu upotrebu u različitim klimatskim zonama.
Iako eksperimenti nisu uključivali komarce zaražene uzročnicima bolesti, cilj testova bio je da se procijeni koliko bi insekti mogli biti efikasni kao prenosioci patogena u slučaju biološkog rata.
Sovjeti upozoravali na „ubilačke komarce“
Postojanje ovakvih programa godinama je bilo predmet optužbi i propagandnog rata između SAD i Sovjetskog Saveza.
Sovjetski časopis „Literaturnaja gazeta“ objavio je 1982. godine tekst u kojem se tvrdilo da američki naučnici razvijaju „posebno otrovne komarce“ sposobne da šire smrtonosne viruse.
CIA je tada te navode odbacila kao sovjetsku propagandu.
Međutim, deklasifikovani Pentagonovi dokumenti danas potvrđuju da su programi za proučavanje komaraca kao potencijalnog sredstva biološkog ratovanja zaista postojali.
Ponovo otvorena pitanja o tajnim projektima
Objavljivanje ovih dokumenata ponovo je podstaklo rasprave o drugim američkim istraživanjima iz vremena Hladnog rata.
Pojedini istraživači, među njima i naučnik Robert Maloun, tvrde da postoje indicije o eksperimentima u kojima su proučavani i krpelji kao potencijalni prenosioci bolesti.
Maloun je ranije iznio tvrdnje da su tokom šezdesetih godina sprovođena istraživanja koja su uključivala puštanje stotina hiljada radioaktivno označenih krpelja radi praćenja njihovog kretanja, kao i eksperimente na ostrvu Plam Ajland u blizini područja gdje je kasnije prvi put identifikovana lajmska bolest.
Za te tvrdnje ne postoje opšteprihvaćeni dokazi, ali novootkriveni Pentagonovi dokumenti pokazuju da su insekti i drugi prenosioci bolesti zaista bili predmet ozbiljnih vojnih istraživanja tokom Hladnog rata.
