Crkve, manastiri, groblja i imovina koji pripadaju Srpskoj pravoslavnoj crkvi (SPC) na teritoriji Federacije BiH ne smiju postati “državna svojina”, a ono što je već uknjiženo na taj način potrebno je pravnim, te svim raspoloživim sredstvima vratiti.
Šta treba da znate?
- Crkve, manastiri, groblja SPC u FBiH upisani kao “državna svojina”
- Sud u Zenici nakon šest godina vratio Sabornu crkvu u vlasništvo SPC
- Vlada RS formirala Interresornu grupu
- Apelacija Ustavnom sudu FBiH na Zakon o zemljišnim knjigama
Prvi korak ka tome je apelacija pred Ustavnim sudom FBiH kojom će Vlada RS tražiti ocjenu ustavnosti Zakona o zemljišnim knjigama FBiH, a koji je, tvrde nadležni, uzrok problema.
Crkva u Zenici vraćena SPC
Vodilja na putu te borbe treba da bude primjer Saborne crkve Presvete Bogorodice u Zenici, koja je šest godina nakon što je uknjižena kao “državna svojina”, 30. januara 2026. godine vraćena u vlasništvo jedan kroz jedan SPC, uključujući i zemljište oko nje.
Koliko sistem u FBiH nije mario za činjenice u ovom slučaju najbolje ilustruje to što je ova saborna crkva upisana u “državno vlasništvo” uprkos statusu nacionalnog spomenika, a kao posljedica je došlo to da je tim činom Crkvi oduzeto pravo raspolaganja tom imovinom.
Groblja u Mostaru i manastir Zavala
Isto se trenutno dešava u Mostaru i sa manastirom Zavala.
Naime, Opštinski sud u Mostaru upisao je u gruntovnicu da je “država” vlasnik dva groblja, u Vrapčićima sa kapelom i u Gornjim Vrapčićima sa crkvom.
Sporno u ovom slučaju, prema stavu nadležnih, jeste to da sud nije obavijestio Srpsku pravoslavnu crkvenu opštinu mostarsku kao posjednika u katastru i stranu u postupku o upisu navedene imovine, iako je prema Zakonu o zemljišnim knjigama FBiH imao tu obavezu. Pored toga, dio imovine manastira Zavala kod Trebinja bespravno je i bez obavještenja takođe nedavno prepisan na opštinu Ravno u FBiH, iako postoje dokazi iz 1923. i 1959. godine da je zemlja manastirska.
Provjeriti vlasnika svakog groblja i crkve
Ovo, kako za “Nezavisne novine” kaže Đorđe Radanović, predsjednik Odbora za zaštitu prava Srba u Federaciji BiH, nisu izolovani slučajevi te će se potruditi da se provjeri ko je upisan kao vlasnik svakog groblja, kapele i crkve na teritoriji FBiH.
“U svakoj opštini ima nepravilnosti, negdje je nešto upisano u gruntovnici, a nije u katastru, negdje nije ništa, negdje imamo slučaj da se fizička lica vode kao vlasnici groblja. Identitet srpskog naroda i Republike Srpske ne smije da se dovodi u pitanje”, poručio je Radanović.
Kako je došlo do ovog problema?
Za one slabije upućene u ovu temu potrebno je reći da se do ovoga došlo zbog načina usklađivanja podataka katastra i zemljišnih knjiga.
Naime, Federacija BiH, odnosno neka katastarska opština, prilikom usklađivanja podataka katastra i zemljišnih knjiga javnost obavještava kroz “Službeni glasnik” ili kroz javni oglas u lokalnim novinama, a koje su najčešće Srbima izbjeglim iz FBiH, ili u ovom slučaju SPC, bile nedostupne, odnosno nikome od njih vjerovatno i nije palo na pamet da stalno dežura i provjerava šta piše u “Službenom glasniku” ili koje su u pitanju katastarske čestice.
A ako se niko na javi na te oglase, to se zemljište upisuje kao “državno”.
To je besmisleno i nepravedno prema Srbima i SPC, upozoravaju iz Republike Srpske, podsjećajući da je, za razliku od FBiH, pravilo u Srpskoj da se prilikom usklađivanja katastra i zemljišnih knjiga ljudi pozivaju posebno, odnosno svaki katastarski vlasnik zemljišta dobija poseban poziv i u više od 90 odsto slučajeva ljudi su obaviješteni o čemu se radi.
“A ako nismo u mogućnosti da s njim stupimo u kontakt, institucije mu određuju zastupnika koji će braniti njegove interese po ovom pitanju”, pojašnjava Dragan Stanković, direktor Republičke uprave za geodetske i imovinsko-pravne poslove (RUGIPP).
Srpska traži ocjenu ustavnosti zakona FBiH
Nadležni u Srpskoj neće sjediti skrštenih ruku. Prvi korak je, najavljuju, apelacija Ustavnom sudu FBiH kojom će tražiti ocjenu ustavnosti Zakona o zemljišnim knjigama FBiH.
“Republika Srpska nikad nije pravila problem kada su u pitanju svetinje i groblja drugih naroda na području Republike Srpske. Tražiću sastanak sa svim ministrima pravde, BiH, FBiH te kantona, jer imamo najave da se vrši harmonizacija još imovine koja pripada SPC. Zemljišne knjige FBiH su u nadležnosti sudova, tražiću da se ove greške zaustave”, kazao je Goran Selak, ministar pravde Republike Srpske, nakon sjednice Interresorne radne grupe koja je formirana sa zadatkom pripreme institucionalnog odgovora Srpske po ovom pitanju.
Dalibor Panić, generalni sekretar Vlade RS, rekao je da je i u Republici Srpskoj izvršena jedna vrsta harmonizacije poput ove u FBiH, ali da nikada nije bilo potrebe da FBiH oformi posebno tijelo koje bi štitilo interese Bošnjaka ili Hrvata, a na šta su sada primorani Srbi.
“Da li je ovo možda pokušaj da BiH, koja nema imovinu, stekne imovinu na štetu Srba kojih, nažalost, više gotovo i nema u FBiH? Ovo je zloupotreba lošeg propisa”, pitao je Panić.
Zamjenik pravobranioca Republike Srpske Milan Radujko rekao je da Zakon o zemljišnim knjigama FBiH nije ustavan, kao ni Uredba o izlaganju na javni uvid podataka premjera i katastra klasiranja zemljišta, te Pravilnik o postupanju u zemljišno-knjižnim stvarima.
Na raspolaganju građanima biće i Advokatska komora RS.
Darko Kremenović, predsjednik Komore, kazao je da je u ovom slučaju nesporno došlo do povrede ljudskih prava i neprikosnovenosti prava vlasništva.
“To je dovelo do pravne nesigurnosti u FBiH po pitanju zaštite imovine Srba i SPC”, poručio je Kremenović.
“Nezavisne” upozoravale na ove probleme
Podsjetimo, “Nezavisne novine” još ranije su u svojim tekstovima o ovoj temi upozoravale da je Federacija BiH 2016. godine započela usklađivanje katastra i zemljišnih knjiga, o kojem izbjegli Srbi kao vlasnici 6.500 kilometara kvadratnih imovine u FBiH praktično nemaju pojma i ukoliko se što prije institucije Republike Srpske ne uključe u taj proces, veliki dio te imovine mogao bi biti izgubljen.
Nezavisne.com
