Spomenik “Kameni cvijet” u Јasenovcu, kao sjećanje na ubijene Srbe, Јevreje, Rome i antifašiste u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj /NDH/, svečano je otkriven 4. jula 1966. godine.
Autor spomenika je Bogdan Bogdanović, koji ga je opisao kao “znak vječitog obnavljanja”.
– Kripta spomenika je okrenuta prema žrtvama iz kojih vuče svoj korijen prema svjetlosti i suncu, odnosno prema životu i slobodi – rekao je Bogdanović.
Na sjevernoj strani kripte položena je bronzana ploča u kojoj su upisani stihovi iz poeme “Јama” Ivana Gorana Kovačića.
Koncentracioni logor Јasenovac osnovan je avgusta 1941. godine i činilo ga je pet logora.
Sistemu logora priključeno je selo Donja Gradina, gdje su ustaše skelom preko rijeke Save prevozile logoraše na likvidaciju.
O tome danas u Donjoj Gradini svjedoči 105 grobnih polja – masovnih grobnica.
Prema podacima Zemaljske komisije Hrvatske za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača iz 1945. godine broj žrtava logora kreće se oko 500.000 do 600.000 sa akcentom da se tačan broj žrtava nikad neće moći utvrditi zbog toga što je mnoge žrtve “progutala” Paćilijeva peć, dok je mnoge odnijela rijeka Sava.
Istraživanja vršena šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog vijeka pokazala su da je u sistemu koncetracionog logora Јasenovac ubijeno 700.000 ljudi, od kojih 500.000 Srba, 33.000 Јevreja, 40.000 Roma, te 127.000 antifašista, među kojima 20.000 djece.
Njemački specijalni izaslanik zadužen za Rumuniju, Grčku i jugoistok Evrope /1941– 1945/ Herman Nojbaher rekao je da recept ustaškog vođe i poglavnika Ante Pavelića u odnosu na pravoslavce podsjeća na krvave vjerske ratove u prošlosti.
– Јedna trećina mora da se pokatoliči, jedna trećina mora da napusti zemlju, a jedna trećina mora da umre. Ova posljednja programska tačka je ispunjena – rekao je Nojbaher i dodao da je na osnovu izvještaja koje je dobio broj poklanih kreće oko 750.000.
Nojbaher je drugom prilikom rekao da je Maks Luburić u Јasenovcu bio odgovoran za ubistvo 10.000 Srba vlastitim rukama.
