Istraživački tim predvođen naučnicima iz SAD pronašao je prvu masovnu grobnicu na Mediteranu povezanu sa najranijom zabeleženom pandemijom u istoriji sveta, pružajući nove, upečatljive detalje o Justinijanovoj kugi koja je između šestog i osmog veka usmrtila milione ljudi u Vizantijskom carstvu.
Nalazi, objavljeni u februarskom broju časopisa Journal of Archaelogical Science, nude ono što istraživači opisuju kao redak empirijski uvid u mobilnost, urbani život i ranjivost stanovništva pogođenog ovom pošasti.
DNK uzorci uzeti sa tela iz masovne grobnice u Džerašu, u današnjem Jordanu, pokazuju da grobnica predstavlja „jedinstveni pogrebni događaj“, a ne uobičajeno, postepeno širenje kroz vreme karakteristično za tradicionalna groblja, navodi tim koji je prošle godine identifikovao bakteriju jersenia pestis kao uzročnika kuge.
Novo istraživanje fokusiralo se na same žrtve – kako su živele, koliko su bile podložne bolesti i zašto su se nalazile u Džerašu, regionalnom trgovačkom središtu i epicentru pandemije koja je besnela od 541. do 750. godine.
„Ranije priče su identifikovale uzročnika kuge. Lokalitet u Džerašu pretvara taj genetski signal u ljudsku priču o tome ko je umro i kako je jedan grad doživeo krizu“, rekla je Rejs Đijang, glavna autorka studije i vanredna profesorka na Odseku za globalne, ekološke i genomske zdravstvene nauke Univerziteta Južne Floride.
„Pandemije nisu samo biološki događaji, već i društveni. Povezivanjem bioloških dokaza sa tela sa arheološkim kontekstom, možemo da vidimo kako je bolest uticala na stvarne ljude u njihovom društvenom i ekološkom okruženju. To nam pomaže da pandemije u istoriji razumemo kao stvarna iskustva ljudskog zdravlja, a ne samo kao epidemije zabeležene u tekstovima“, navodi Đijang.
Rad je rezultat saradnje multidisciplinarnog tima arheologa, istoričara i genetičara sa Univerziteta Južne Floride, Univerziteta Florida Atlantik i Univerziteta u Sidneju, pri čemu su Đijang i njen tim analizirali DNK izvađen iz zuba.
Utvrđeno je da žrtve pripadaju raznovrsnom demografskom spektru, što, prema njenim rečima, ukazuje na to da je uglavnom mobilna populacija bila zajedno i praktično zarobljena na jednom mestu zbog bolesti, slično kao što je putovanje stalo tokom pandemije kovida.
„Ljudi se kreću. Oni su prolazni i ranjivi, i obično su rasuti. Ovde ih je kriza okupila“, rekla je Đijang, dodajući da su drevne pandemije cvetale u gusto naseljenim gradovima oblikovanim putovanjima i promenama u okruženju.
Iskopavanja su otkrila da je u grobnici na hipodromu u Džerašu sahranjeno više od 200 ljudi. Džeraš je poznat kao „Pompeja Bliskog istoka“ zbog očuvanih grčko-rimskih ruševina. Đijang je rekla da su žrtve bile i muškarci i žene, stari i mladi – „ljudi u najboljim godinama i tinejdžeri“.
„U to vreme bilo je robova, plaćenika, raznih ljudi, a naši podaci su u skladu sa tim da je reč o prolaznoj populaciji. To nije ništa novo“, dodala je naučnica.
Đijangova je istakla da istraživanje otkriva i druge paralele sa savremenim pandemijama, naročito sa kovidom, koji je Donald Tramp u ranim fazama nazivao „prevarom“.
„Postoji čitava škola mišljenja koja tvrdi da se prva pandemija uopšte nije dogodila. Oni koji negiraju tvrde da, ako pogledate popisne podatke, stanovništvo nije doživelo kolaps kao tokom Crne smrti; ako posmatrate ekonomske pokazatelje, ne vidite ništa; ako proučavate mape gustine naseljenosti, ne uočavate poremećaj. A uz to, niko nije pronašao masovnu grobnicu“, rekla je profesorka.
„Ali prvu kugu je zapravo mnogo lakše razmrsiti nego kovid. Imamo jersinia pestis kao uzročnika; imamo masovnu grobnicu i tela – čvrste dokaze da se to dogodilo. Da li su se društvo ili institucije raspale, to je posebno pitanje. Bolest može da hara, a da ne mora nužno da dođe do revolucije, pobune ili promene režima da bi se dokazalo da se zaista dogodila“, zaključila je Đijangova.
Izvor: RTS
