U Nemačkoj navodno više od četiri milijarde evra leži na takozvanim „zaboravljenim računima“ u bankama i drugim finansijskim institucijama, izvestilo je Savezno ministarstvo za istraživanje, tehnologiju i svemir 2021. godine. Moguće je da je reč o još većem iznosu – druge procene govore o čak do devet milijardi evra. Same banke dosad nisu objavile nikakve brojke, piše Deutsche Welle.
U slučaju smrti, članovima porodice i naslednicima često nije lako da pronađu takve račune, pogotovo zato što mnogi ljudi imaju više računa. Imovinu je posebno teško otkriti kada kod internet bankarstva ne postoje pisani dokumenti ili štampani izvodi sa računa, jer su informacije sačuvane u imejl nalozima ili računarima. Netipičnu imovinu poput kriptovaluta ili NFT-ova još je teže pratiti.
Šta su zaboravljeni ili neaktivni računi?
U Nemačkoj ne postoji službena definicija takvih računa. Napušteni, zaboravljeni ili neaktivni računi, kada je reč o tradicionalnoj finansijskoj imovini, najčešće su bankovni depoziti ili vrednosni papiri – poput akcija i obveznica – kod kojih duže vreme nema nikakve aktivnosti. Takvi računi mogu ostati neaktivni godinama.
Budući da ne postoji pravna regulativa, postupanje sa takvim računima uveliko je prepušteno samim bankama. Većina institucija smatra da je reč o neaktivnim računima ako je vlasnik računa preminuo i nije moguće utvrditi naslednike, ako godinama nema kontakta sa vlasnikom, poštanske pošiljke se vraćaju, a drugi kontakt podaci su zastareli.
Ova situacija bankama takođe ostavlja određeni prostor što se tiče toga koliko intenzivno traže vlasnike ili naslednike. Veliku prepreku pritom predstavljaju strogi propisi o zaštiti podataka u Nemačkoj.
(Evrocenti, ilustracija — Valerio Rosati/panthermedia/profimedia)
Kako se u Nemačkoj mogu pronaći nekorišćeni računi?
U Nemačkoj neaktivni računi ne prelaze u vlasništvo banaka niti se prenose na državu. Banke su obavezne da vode takve račune na neodređeno vreme, a vlasnička prava – bilo prvobitnog vlasnika ili njegovih naslednika – ne zastarevaju. Sredstva sa računa nemačka država može da potražuje samo ako se prema naslednom pravu ona utvrdi kao naslednik. Na osnovu pravila o imovini bez vlasnika, račun ne može pripasti državi.
Najvažnija mera bila bi, prema Beatris Ajzenšmit (Beatrice Eisenschmidt), članici uprave Udruženja nemačkih istražitelja nasledstva (VDEE) sa sedištem u Berlinu, uspostavljanje centralnog registra neaktivnih računa. Takav registar mogao bi da pomogne u utvrđivanju da li je neka osoba negde imala račune.
Trenutno se upiti moraju slati različitim bankarskim udruženjima, što oduzima puno vremena i skupo je. Za naslednike je to često komplikovano i zato što ponekad uopšte ne znaju da li postoji ikakva imovina. „Zbog toga se mnogi naslednici odlučuju protiv slanja takvih upita“, kaže Ajzenšmit za DW.
(Serhii Milientiev/panthermedia/profimedia)
Pokušaji uspostavljanja nacionalnog registra
Pre skoro jedne decenije je Norbert Valter-Borjans (Norbert Walter-Borjans), tadašnji ministar finansija savezne pokrajine Severne Rajne-Vestfalije, izneo procenu da se na neaktivnim računima u Nemačkoj nalazi oko dve milijarde evra. Pozvao je na uspostavljanje nacionalnog registra neaktivne imovine.
Od tada je preduzeto više pokušaja da se takav registar uspostavi. Sadašnja savezna vlada kancelara Fridriha Merca (Friedrich Merz) predstavila je nacrt zakona koji predviđa stvaranje centralnog, javno dostupnog internet registra u kojem bi naslednici mogli da traže odgovarajuće informacije. Ali zakon dosad nije usvojen. Šta će se dogoditi sa tim novcem i dalje je nejasno.
U nekim zemljama novac se uvek vraća
U Ujedinjenom Kraljevstvu neaktivni računi se obično nakon 15 godina prenose u takozvani „Reclaim Fund“, a ne državi. Taj fond služi za podršku socijalnim i ekološkim projektima. Naslednici ipak imaju pravo da u neograničenom vremenu zatraže povrat novca.
U Irskoj se nakon sličnog perioda novac sa neaktivnih računa prenosi državi, koja zatim mora da ga koristi za socijalne projekte. Pre prenosa, institucije su obavezne da objave tu informaciju u dva nacionalna lista. I ovde za naslednike ne postoji rok za povrat novca sa računa, uključujući i pripadajuće kamate.
U SAD zakoni pojedinačnih saveznih država uređuju postupanje sa takvim računima. U većini slučajeva račun se smatra zaboravljenim nakon tri do pet godina bez aktivnosti. Nakon toga banka je dužna da kontaktira vlasnika računa. Ako se niko ne pronađe, savezna država preuzima račun – obično ona u kojoj je bila poslednja poznata adresa vlasnika. Račun se zatim vodi u kancelariji za „nepreuzetu imovinu“, a ponekad se objavljuju i obaveštenja. U većini slučajeva vlasnici mogu neograničeno da zatraže povrat svoje imovine.
U nekim zemljama novac ide državi
U Francuskoj su banke obavezne da pokušaju da kontaktiraju vlasnike računa. Ali nakon deset godina bez aktivnosti, računi i polise životnog osiguranja prenose se na javnu finansijsku instituciju Caisse des Dépôts (CDC). Vlada stavlja na raspolaganje bazu podataka o računima, ali aktivno ne traži vlasnike. Nakon dodatnih 20 godina, sredstva prelaze u vlasništvo francuske države i nakon toga se više ne mogu potraživati.
Švajcarska, poznata po svojim posebnim bankarskim pravilima, sledi sličan pristup. Od banaka se očekuje da čuvaju imovinu i nastave da upravljaju neaktivnim računima u najboljem interesu klijenata. Kako bi se pomoglo naslednicima, postoji centralna baza podataka za takve račune. Nakon 60 godina bez kontakta objavljuju se informacije o računima, a naslednici imaju godinu dana za podnošenje zahteva. Nakon toga prava prestaju, račun se zatvara i prenosi na državu – uključujući i sadržaj sefova, piše Deutsche Welle.
