Lignje i sipe preživjele su najveće izumiranje na planeti Zemlji, a naučnici su rješavajući ovu misteriju iznijeli niz fascinantnih stvari vezanih za ova živa bića, jedinstvena po svojim karakteristikama u odnosu na druge životinje.
Istraživanje na samom početku otkriva da su ova neobična, inteligentna stvorenja vjerovatno proizašla iz dubokog okeana prije više od 100 miliona godina, preživljavajući događaje masovnog izumiranja povlačenjem u dubokomorska utočišta bogata kiseonikom.
Evolucija stara milionima godina
Riječ je o živim bićima koja su među najfascinantnijim u okeanu.
Poznate su po koži koja mijenja boju i kretanju koje podsjeća na mlazne pokrete. Kako navode istraživači, evolucija ovih životinja se jedva mijenjala milionima godina, a drastičan razvoj uslijedio je nakon ekstinkcije nije izazvao brzu diverzifikaciju tokom prelaska u nova plitkovodna staništa.
Novi podaci do kojih su istraživači Instituta Okinave za nauku i tehnologiju (OIST) kombinuje velike genomske skupove podataka sa tri novosekvencirana genoma lignji. Ovaj rad otkriva obrazac “dugačkog fitilja” koji objašnjava kako su lignje i sipe, zajedno poznate kao dekapodiformni (sa deset ekstremiteta) glavonošci, evoluirale u raznoliku grupu koju danas vidimo.
Lignje i sipe inače žive sredinama od dubokih okeanskih voda do plitkih priobalnih regiona. Uprkos njihovom diverzitetu, većina dijelu jednu odliku: unutrašnju ljušturu, koja može biti: zaobljena, oštra i spiralna, dok su neke plitkovodne vrste i potpuno izgubile ljušturu.
Podaci o čitavom genomu sad daju čistiju, dosledniju sliku kako su ove životinje evoluirale. Njihovi genomi su često skoro dvostruko veći od ljudskog genoma, što zahtijeva naprednu tehnologiju i znatnu kompjutersku snagu za analizu.
Zbrisani dinosaurusi, ali ne i lignje i sipe
No,posao prikupljanja uzoraka sve je nego lak, jer je potrebna svježa DNK, a mnoge vrste žive u udaljenim ili teško dostupnim staništima.
Istraživački tim je konstruisao prvo evoluciono stablo za dekapodiforme na bazi genomskih sekvenci iz skoro svih glavnih loza. To je omogućila globalna saradnja tokom pet godina, uključujući projekat sekvenciranja genoma širokog spektra morskih i slatkovodnih vrsta. Kombinujući genomske podatke sa fosilnim dokazima, istraživači su rekonstruisali i vremensku liniju i kontekst životne sredine za evoluciju lignji i sipa.
Analiza pokazuje da su ove životinje porijeklom iz dubokog okeana, staništa gdje su još prisutne vrste kao što je lignja Spirula spirula.
Studija ukazuje da su se glavne dekapodiformne grupe prvi put podijelile prije oko 100 miliona godina tokom perioda srednje krede. Kasnije, prije oko 66 miliona godina, kredno-paleogeni događaj masovne ekstinkcije eliminisao je oko tri četvrtine vrsta na Zemlji, uključujući dinosauruse. Uprkos ovom katastrofalnom događaju, preci lignji su preživjeli.
Naučnici vjeruju da su ovi rani glavonošci pronašli utočište u malim, kiseonikom bogatim džepovima dubokog okeana.
“Morska površina bi bila veoma surovo okruženje za glavonošce. Otprilike u to vrijeme, vrlo malo pogodnih staništa bogatih kiseonikom postojalo bi blizu obala. Intenzivna acidifikacija okeana u plićim vodama vjerovatno bi takođe uništila njihove ljušture, tako da je činjenica da je neki oblik ove odlike zadržan tokom njihove evolucione istorije dokaz njihovog dubljeg okeanskog porijekla”, navodi se u studiji čije detalje prenosi Science Daily.
Kako se dalje navodi, dok se planeta oporavljala, koralni grebeni su se postepeno vraćali, stvarajući nove ekosisteme u plitkoj vodi. Mnoge loze lignji i sipa su se zatim proširile u ova okruženja.
“U periodu oporavka od kredno-paleogene ekstinkcije, iznenada vidimo brzu diverzifikaciju, dok se vrste prilagođavaju i evoluiraju u novim i promjenljivim ekosistemima. Ovo je primjer modela ‘dugačkog fitilja’ – period ograničene promjene praćen eksplozijom diverziteta”, kažu naučnici.
Vjeruju da ovaj rad daje snažnu osnovu za buduće studije o jedinstvenim osobinama lignji i sipa koje imaju toliko jedinstvenih osobina u poređenju sa drugim grupama životinja, što ih čini beskrajnim izvorom inspiracije za naučnike, piše Telegraf.
