Ako bi se prijedlozi iz francusko-njemačkog pisma zaista pretočili u zakonodavstvo EU-a, to bi značilo veliki zaokret u evropskom pristupu Kini
U očima Kineza Evropa je slaba i podijeljena. Nema ni tehnološku snagu da se takmiči u oblastima poput vještačke inteligencije, niti vojnu moć da se sama odbrani. Njena privreda zavisi od kineskih rijetkih metala, kao i drugih ključnih sirovina, a evropske kompanije teško mogu da prate inovacije kineskih konkurenata. Česti izbori i različiti interesi država članica dodatno otežavaju Evropskoj uniji stvaranje jedinstvenog stava. U takvoj situaciji, dok se trgovinski sukob između dvije strane zaoštrava, zašto bi Kina uopšte činila ustupke Evropi? Sa takve je pozicije Evropska unija u junu ušla u trgovinske pregovore s Kinom.
Evropa ima mnogo prigovora na Kineze; jedan od glavnih je kako njihove kompanije ugrožavaju evropsku industriju kvalitetnijim proizvodima i nižim cijenama. Evropljani tvrde da je to dijelom rezultat nepravednih državnih subvencija i potcijenjenog juana. Kina, kažu, takođe nije spremna da podijeli svoju tehnologiju kada ulaže u Evropu. Tu je i kineska kontrola nad ključnim sirovinama, poput rijetkih metala, koje su potrebne i odbrambenoj industriji. Evropa optužuje Peking da tu zavisnost koristi kao političko i ekonomsko sredstvo pritiska. Dodatno nezadovoljstvo izaziva i kineska podrška Rusiji u ratu protiv Ukrajine.
Završni krug pregovora EU i Kine počeo je 8. oktobra. Kako bi ojačale pregovaračku poziciju EU-a, Francuska i Njemačka su 5. oktobra Evropskoj komisiji poslale neuobičajeno oštro pismo sa dalekosežnim prijedlozima o tome kako odgovoriti na kinesku izvoznu mašinu, iako Kinu u pismu nisu izričito spomenule. Sljedeće sedmice evropski lideri trebalo bi da odluče hoće li slijediti taj smjer. Očekuje se da će većina stati iza francusko-njemačkog prijedloga.
Tvrđi pristup
Najvažniji razlog za novi, tvrđi evropski pristup jeste promjena raspoloženja u Njemačkoj. Njemački političari godinama su izbjegavali otvoreni sukob sa Kinom, čak i dok je dio njemačke industrije postajao sve skeptičniji prema Pekingu. Ali sada kineski izvoz sve snažnije pritiska njemačku industriju, pa je tako ove godine došlo do velikog zaokreta.
„Konzenzus je da ovako više ne može“, kaže Oliver Rihtberg iz VDMA-e, njemačkog udruženja proizvođača mašina.
Političari strahuju i da bi kontinuirani gubitak industrijskih radnih mjesta (njemačka industrija trenutno gubi oko 15.000 radnih mjesta mjesečno) mogao dodatno da poveća podršku desničarskoj Alternativi za Njemačku. Kao dodatni znak zaoštravanja stava, njemačka vlada je 7. oktobra spriječila kineskog državnog brodarskog giganta da preuzme 80-procentni udio u jednoj njemačkoj logističkoj grupaciji.
Ako bi se prijedlozi iz francusko-njemačkog pisma zaista pretočili u zakonodavstvo EU-a, to bi značilo veliki zaokret u evropskom pristupu Kini.
Glavni prijedlozi
Najnovija ideja je uvođenje svojevrsne „sposobnosti drugog udara“, kaže Sander Tordoir iz istraživačkog centra Centre for European Reform. Francuski predsjednik Emanuel Makron i njemački kancelar Fridrih Merc žele da Briselu daju ovlašćenja da brzo uzvrati zemljama koje preduzmu protivmjere nakon što EU uvede trgovinske mjere zbog navodno nepoštene konkurencije. Njih dvojica pozivaju na „regulisanje pristupa jedinstvenom tržištu“ uz korišćenje „širokog spektra trgovinskih zaštitnih mjera i drugih alata“. Prijedlog je zasad prilično neodređen, ali, kako kaže jedan njemački zvaničnik, riječ je prije svega o političkom signalu Pekingu da Evropa, a posebno Njemačka, ovaj put misle ozbiljno.
Drugi prijedlog odnosi se na takozvani „instrument diversifikacije“. Detalja zasad takođe nema mnogo, ali cilj je da se smanji zavisnost evropskih kompanija od pojedinačnih dobavljača i spriječi nastanak novih rizičnih zavisnosti u lancima snabdijevanja. Dosadašnji takvi pokušaji nailazili su na probleme. Kina, na primjer, može da proizvede ključne komponente, a zatim da ih pošalje u neku treću zemlju na završnu montažu.
„I dalje imate kineski rizik u lancu snabdijevanja, ali sada pored toga imate i rizik druge zemlje“, kaže Martin Sebena sa Univerziteta u Hong Kongu.
Osjetljivi podaci
Da bi Evropa bolje razumjela sopstvene ranjivosti, kompanije i vlade morale bi međusobno da dele osjetljive podatke širom EU-a. Ali francusko-njemačko pismo o tome ne govori ništa.
Ostali prijedlozi već su poznati. U skladu sa novijim trgovinskim sporazumima EU-a, od kojih je neke Francuska ranije odbijala, Pariz i Berlin traže veću saradnju sa trećim zemljama kako bi se ojačala otpornost lanaca snabdijevanja. Francuska i Njemačka takođe žele da Brisel odlučnije koristi postojeće instrumente trgovinske zaštite. Sadašnja pravila za uvođenje carina u slučajevima nepravednih subvencija dosta su uska i spora za primjenu. Zato predlažu da se ojačaju kadrovi u trgovinskim službama Evropske komisije i, što je još važnije, da se pravila prošire tako da mogu da se primenjuju na cijele sektore, a ne samo na pojedinačne kompanije.
U pismu se predlažu i promjene takozvanih zaštitnih mjera, odnosno dodatnih carina koje mogu da se uvedu na uvoz iz svih zemalja kada dođe do naglog rasta uvoza. Budući da su takve mjere vremenski ograničene, EU je početkom ove godine morao postojeće mjere na uvoz čelika da zamijeni posebnim propisom. Trgovinski analitičari smatraju da bi reformisane zaštitne mjere ubuduće mogle da budu usmjerene i na pojedinačne zemlje, što bi u mnogim slučajevima značilo da se odnose upravo na Kinu.
Pismo takođe traži strožu primjenu evropskih pravila za uvoz, na primjer propisa o bezbjednosti proizvoda, uključujući i veliki bagel srazmjerno malih paketa koje Evropljani naručuju iz Kine.
Nezadovoljan Peking
Francuska i Njemačka žele i snažniju evropsku industrijsku politiku, iako se, prema riječima zvaničnika, ne slažu potpuno oko njenog obima. U pismu se navodi da bi EU trebalo da poveća proizvodnju u „strateškim“ sektorima i uvede klauzule „Kupuj evropsko“, odnosno, kako ih nazivaju, „evropsku preferenciju“. Ali nije jasno na koje bi se sektore to tačno odnosilo niti da li bi takav povlašćeni tretman obuhvatio i bliske ekonomske saveznike. Upravo tu zagovornici slobodne trgovine u Evropi vide prostor da se spriječi pretjerani protekcionizam.
Sve će to, kao što Pariz i Berlin dobro znaju, izazvati nezadovoljstvo u Pekingu. Kinesko ministarstvo trgovine poručilo je da bi Francuska i Njemačka trebalo da „izbjegnu da krenu pogrešnim putem pogrešnim sredstvima, jer bi im se to na kraju moglo obiti o glavu“. Kina je 3. oktobra pokrenula antidampinšku istragu protiv izvoza evropskih hemikalija, nakon što je Evropa prethodne sedmice otvorila tri slične istrage usmjerene na Kinu. U Evropi očekuju da bi moglo da uslijedi još protivmjera.
Evropska komisija opisala je pismo kao „vrijedan doprinos“ koji je u skladu sa njenim „jasnim stavom o konkurentnosti i odnosu prema trgovinskim partnerima, uključujući Kinu“. Zemlje EU-a koje tradicionalno zagovaraju slobodnu trgovinu, a mnoge od njih pozdravljaju tvrđi njemački pristup Kini, moraće da paze da opravdana zabrinutost za ekonomsku bezbjednost ne preraste u štetan protekcionizam.
Jedna okolnost pritom ide Evropi u prilog. Njena privreda se pokazala otpornijom na nedavni energetski šok nego što su mnogi očekivali. Kina je, sa druge strane, upravo odlučila da pripremi još jedan veliki infrastrukturni paket kako bi podstakla svoju posrnulu ekonomiju.
EU se nada da će nova odlučnost odvratiti kinesko rukovodstvo od dalje eskalacije i da Peking neće dodatno insistirati na zagovaranju tvrđeg pristupa, baš u trenutku kada je najzad i Njemačka pristala na drugačiju strategiju.
The Economist
