Rezervni plan koji bi Evropi osigurao odbranu korišćenjem postojećih vojnih struktura NATO dobija na zamahu, posebno nakon što ga je podržala Njemačka, koja se dugo protivila takvom samostalnom pristupu.
Zvaničnici uključeni u izradu plana, koji neki nazivaju „evropskim NATO savezom“, nastoje ojačati evropsku ulogu u komandnim strukturama Saveza i dopuniti američke vojne kapacitete evropskim. Cilj nije stvaranje konkurencije NATO, već očuvanje odvraćanja Rusije i kontinuiteta operacija čak i u slučaju povlačenja SAD iz Evrope, objavio je „Volstrit žurnal“, pozivajući se na upućene izvore.
Ključan preokret u Berlinu
Planovi, prvi put osmišljeni prošle godine, odražavaju zabrinutost Evrope zbog pouzdanosti SAD kao saveznika. Njihova realizacija ubrzana je nakon političkog zaokreta u Berlinu.
Njemačka se decenijama protivila ideji veće evropske samostalnosti u odbrani, ali se to mijenja pod kancelarom Fridrihom Mercom, zbog sve veće sumnje u američku podršku tokom i nakon Trampovog mandata.
Merc je počeo preispitivati dosadašnji pristup, posebno nakon procjena da bi SAD mogle promijeniti odnos prema Ukrajini i NATO.
Evropa preuzima inicijativu
Evropske zemlje sada nastoje preuzeti više odgovornosti u oblasti bezbjednosti, ali za razliku od ranijih zahtjeva iz Vašingtona, to čine na sopstvenu inicijativu.
Generalni sekretar NATO Mark Rute izjavio je da će Savez u budućnosti biti „više vođen od strane Evrope“.
Finski predsjednik Aleksander Stub naglasio je da je prebacivanje odgovornosti sa SAD na Evropu već u toku i da taj proces mora biti pažljivo vođen.
Praktični koraci i izazovi
Promjena njemačkog stava omogućila je širi dogovor koji uključuje Veliku Britaniju, Francusku, Poljsku, nordijske zemlje i Kanadu.
Planiranje je sada usmjereno na konkretna vojna pitanja, uključujući protivvazdušnu odbranu, logistiku i koordinaciju snaga u slučaju povlačenja američkih oficira.
Evropa takođe planira povećanje proizvodnje vojne opreme i razvoj novih sistema, uključujući napredno naoružanje i vazdušne kapacitete.
Pitanje vojnog roka i ljudstva
Jedan od ključnih elemenata plana jeste i ponovno uvođenje vojnog roka u pojedinim državama.
Stub je istakao da obavezni vojni rok može imati važnu ulogu u jačanju nacionalnog identiteta i jedinstva.
Problem liderstva i nuklearne zaštite
Iako plan predstavlja veliki zaokret, njegovo sprovođenje biće izazovno. NATO je izgrađen oko američkog liderstva, a ključne pozicije i dalje drže američki oficiri.
Takođe, Evropa nema adekvatnu zamjenu za američki nuklearni kišobran, što ostaje jedno od najosjetljivijih pitanja.
Zbog toga se razmatra mogućnost proširenja francuskog nuklearnog odvraćanja na druge evropske zemlje, uključujući Njemačku.
