Plastične boce, fudbalske lopte, bela tehnika, stabla, plastične kese… Ovaj otpad prekriva smaragdno zelenu boju Drine, najduže reke u Bosni i Hercegovini, nedaleko od brane Hidroelektrana Višegrad. Ovaj ekološki incident već je postao tradicija koja ne uznemirava samo ekološke aktiviste. Ljudski nemar i divlje deponije uz njene pritoke u Srbiji i Crnoj Gori već decenijama dovode do zagađenja ove reke, piše Deutsche Welle.
Višegradska hidroelektrana izgrađena je 1989. godine u doba Jugoslavije i već tada su počeli problemi sa akumulacijom otpada. Poslednjih decenija na lančanici, koju su napravili radnici kako rad hidroelektrane ne bi bio ugrožen, u zimskim mesecima skupljaju se tone otpada. Od sredine decembra 2025. na Drini se nalaze ogromne količine smeća pa na određenim delovima reke ono prekriva površinu od obale do obale.
Tone smeća plove rekom
„Sve što možete zamisliti od životinjskog i organskog otpada završi u reci Drini. Tu je i hemija, plastika. Veliki problem predstavljaju i padavine, odnosno velika stabla koja pod snažnim naletom vode znaju da prekinu lančanicu, kao što se to dogodilo 2021.”, kaže za DW Dejan Furtula, aktivista Eko akcije iz Višegrada.
Dok sa tugom u očima posmatra otpad koji plovi Drinom, kaže da će biti potrebni meseci da se tone smeća izvade iz reke. „Smeće čisti samo HE na Drini, iako 85% otpada dolazi van granica BiH”, dodaje Furtula. Njegova procena je da se na lančanici HE Višegrad trenutno nalazi više hiljada tona otpada.
„Količina plutajućeg otpada koja se godišnje izvadi iz jezera HE Višegrad je 6.000–8.000 m³”, kaže za DW Darko Frganja, šef službe za kvalitet i zaštitu životne sredine HE na Drini.
Ne postoji nijedan službeni akt koji je definisao obavezu da je HE Višegrad zadužen za čišćenje, ali oni to ipak rade. „Na godišnjem nivou nas to košta od 50 do 200 hiljada maraka”, ističe Frganja. Problem je i to što se otpad odlaže na obližnju ilegalnu deponiju, koja se nalazi svega nekoliko metara od Drine, pa se građani Višegrada guše u toksinima koji nastaju sagorevanjem.
Aktivisti su već ranije upozoravali i da sagoreli toksini podzemnim vodama dospevaju do Drine. „Spaljivanje ovakvog otpada na deponijama ima daleko više štetnih posledica nego sam otpad. Niz je štetnih hemijskih reakcija i štetnih gasova koji nastaju spaljivanjem plastike i drugog otpada. Osim što se ti štetni nusproizvodi gorenja plastike unose u organizam disanjem, unose se i konzumiranjem hrane i vode po kojima padaju ovakve čestice. O tome se veoma malo govori, iako posledice mogu biti fatalne po organizam”, objašnjava Robert Oroz, aktivista fondacije Atelje za društvene promene.
Otkud tone otpada u Drini?
Sagovornici DW-a saglasni su da većina otpada dolazi iz ilegalnih odlagališta iz susednih zemalja: Crne Gore i Srbije. Kada se nivo reka zbog hidroloških uslova poveća, reke u svoja korita povlače otpad noseći ga svojim tokom do Višegrada.
„Najveće količine plutajućeg otpada donosi reka Lim sa područja Srbije 45%, reka Tara sa područja Crne Gore 40%, a ostatak 15% sa područja Bosne i Hercegovine”, podaci su Hidroelektrane u Višegradu.
Plutajući otpad, koji dolazi sa područja BiH, uglavnom je drvna masa. „Deponije komunalnog otpada su dalje od vodotoka, a neke su i uređene, kao što je u opštinama Foča i Goražde”, kaže Frganja.
Iz resornog ministarstva u Vladi Republike Srpske kažu da većina otpada dolazi iz Crne Gore.
Šta je rešenje?
„Mi taj problem sami ne možemo rešiti. Osnovna delatnost našeg preduzeća je proizvodnja električne energije, a moramo da se borimo sa ovim problemom”, objašnjava Frganja.
Mnoge ekološke organizacije do sada su nudile različita rešenja, ali nadležni nisu imali sluha. „Potrebni su milioni za sistemsko i trajno rešenje”, dodaje Furtula.
Iz Hidroelektrane Višegrad, na koju je pao sav teret čišćenja Drine, kažu da se rešenje problema ne treba tražiti u Višegradu, već u onim opštinama iz kojih stiže smeće.
„Rešenje problema je u odlaganju otpada na deponije u uzvodnim opštinama, a ne u reku”, kaže Frganja za DW. Dodaje da divlje deponije postoje u skoro svakoj opštini, a razlozi nastanka takvih smetlišta su: „Nedovoljan broj sanitarnih deponija, izbegavanje nesavesnih firmi i građana da svoj otpad odlažu na regularne deponije kako bi izbegli plaćanje naknada, kao i izostanak svesti građana o značaju zaštite životne sredine.”
Poslednji sastanak pre sedam godina
Poslednji sastanak stručnjaka iz tri države održan je pre skoro sedam godina. Njihovi stručni timovi sastali su se 2019. godine sa namerom da se pronađe trajno rešenje, ali je pandemija COVID-19 zaustavila bilo kakav dogovor.
„Nadležni se, iz godine u godinu, uglavnom samo površno uključuju u ovu problematiku, bez ikakvog konkretnog delovanja”, upozorava Oroz.
Iz Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske kažu da su se u više navrata obraćali nadležnim ministarstvima Srbije i Crne Gore, kao i Ministarstvu spoljne trgovine i ekonomskih odnosa BiH. Od njih su zahtevali hitno preduzimanje mera za trajno rešavanje problema zagađenja Drine.
Dok se čeka dobra volja iz susedstva, Drina ostaje velika plutajuća deponija na koju građani i aktivisti gledaju sa očajem, bez ikakve stvarne moći da nešto promene, piše Deutsche Welle.
