Prije 25 godina, 11. septembra 2001. u Sjedinjenim Državama, u Njujorku i Vašingtonu, dogodili su se teroristički napadi islamskih ekstremista Al Kaide.
U najrazornijim terorističkim napadima koje istorija poznaje, u organizaciji ekstremne islamističke grupe Al Kaida, saudijskog militanta, milijardera Osame bin Ladena, život je izgubilo približno 3.000 osoba.
Bio je utorak 11. septembra 2001. Tog jutra, pripadnici terorističke organizacije Al Kaide oteli su četiri putnička aviona, koje su potom usmjerili na objekte simboličke važnosti za SAD.
Otete letjelice i napadi na kule bliznakinje
Dva putnička aviona su u razmaku od 16 minuta, udarila u kule Svjetskog trgovinskog centra, na Menhetnu, u srcu Njujorka.
Prvi udar dogodio se u 8.46, u Sjeverni toranj kompleksa Svjetskog trgovinskog centra. Bio je to avion Amerikan Erlajnsa, let broj 11.
Šesnaest ili sedamnaest minuta potom uslijedio je drugi udar, u 9.03, u Južni toranj Trgovinskog centra. Bio je to avion na letu 175, kompanije Amerikan Erlajns.
Obje kule, sa po 110 spratova, su se po udarima srušile u roku od sat i četrdeset minuta, pri čemu su uništene ili oštećene i okolne građevine.
Udari u Pentagon i Pensilvaniji
Napad u Vašingtonu dogodio se ubrzo poslije napada u Njujorku, u 9.37. Letjelica je udarila u zgradu Pentagona, odnosno zdanje ministarstva vojnog SAD. Bio je avion kompanije Amerikan Erlajnz, let br. 77.
Četvrta oteta letjelica pala je u 10.03 u polju Stonikrik Taunšip, nedaleko od Šanksvila, Pensilvanija. Putnici koji su se nalazili u avionu pokušali su da savladaju otmičare, odnosno da preotmu letjelicu. Bio je to let br. 93, kompanije Junajted Erlajns.
Teroristi Al Kaide namjeravali su, najvjerovatnije, da četvrtim avionom udare u zgradu Kapitola odnosno možda Bijelu kuću u Vašingtonu.
Bilans žrtava: Stravične posljedice napada
Kako je naknadno ustanovljeno, poginulo je ukupno 2.996 osoba, uključujući i 19 terorista Al Kaide. Povrijeđenih je bilo do 25.000.
Od 19 islamskih ekstremista, pripadnika Al Kaide, koji su tog dana učestvovali u terorističkim napadima, 15 je bilo iz Saudijske Arabije, uključujući i njihovog čelnika Osamu Bin Ladena, dvojica iz Ujedinjenih Arapskih Emirata, po jedan iz Egipta i Libana.
Tokom napada i kao posljedica urušavanja kula bliznakinja Svjetskog trgovinskog centra u Njujorku je poginulo 2.606 osoba. Od njih, 147 su bili putnici i posade letjelica.
Civilnih žrtava u Njujorku je bilo 2.192 podrazumijevajući i pripadnike hitnih službi, odnosno medicinsko osoblje.
Takođe, poginula su 343 vatrogasca i 71 pripadnik policije ili drugih bezbjednosnih službi.
Osim građana SAD, među žrtvama u Njujorku su bila i 372 strana državljanina, iz 102 zemlje, jedan od njih bio je iz Srbije.
U Pentagonu, odnosno Vašingtonu, poginulo je 125 lica. Među njima bilo je i 59 putnika ili članova posade otetog aviona.
U letjelici koja je pala u polje Stonikrik Taunšip, nedaleko od Šanksvila, Pensilvanija, ukupan broj poginulih bio je 40, putnika, posade, kao i terorista.
Odgovor SAD: Rat protiv terorizma i potraga za Bin Ladenom
Svega nekoliko časova poslije razornih terorističkih napada zvaničnici SAD objavili su da su napadači bili dio ekstremne islamističke organizacije Al Kaida.
Uslijedila je zamašna akcija obračuna sa Al Kaidom odnosno svima onima za koje je procijenjeno da su ma u kom smislu bilo od pomoći toj organizaciji.
U sklopu Rata protiv terorizma, kako je nazvan obračun sa islamskim ekstremistima Al Kaide, dogodila se i vojna intervencija SAD u Avganistanu, pošto je procijenjeno da tamošnji režim Talibana podržava mrežu Osame bin Ladena.
Paradoksalna istorija: SAD i islamski ekstremisti
Situacija je u izvjesnom smislu bila paradoksalna, pošto je islamistički pokret, poznat kao Talibani, vlast u Kabulu svojevremeno osvojio upravo zahvaljujući činjenici da su ih SAD široko pomagale i naoružavale.
Odgovarajuće službe SAD osamdesetih 20. vijeka su, u sklopu borbe protiv Sovjeta, angažovale brojne islamske ekstremiste, među njima i Osamu bin Ladena, tvorca Al Kaide, kao i avganistanske Talibane.
Saudijski milijarder Bin Laden, izdanak jedne od najuticajnijih i najbogatijih porodica te zemlje, svesrdno je pomagao borbu SAD u Avganistanu, u to vrijeme protiv Sovjeta odnosno njihovih lokalnih saveznika.
Saradnja je nastavljena i pošto su Sovjeti napustili Avganistan, devedesetih, kada su islamski ekstremisti pripadnici mreže Osame bin Ladena, bili angažovani u Bosni protiv Srba, a zatim i u Albaniji odnosno na Kosovu i Metohiji, takođe kao saveznici SAD, iako je sam Bin Laden u drugoj polovini te decenije okarakterisan kao opasan terorista.
Kruna potrage: Ubistvo Osame bin Ladena
Poslije terorističkih napada 11. septembra 2001. na Njujork i Vašington, potraga za Bin Ladenom potrajaće godinama.
Napori odgovarajućih službi SAD krunisani su 2. maja 2011. kada je Osama bin Laden ubijen u Abotabadu, u Hazara regionu, na sjeveru Pakistana.
Mjesto sjećanja
Zona Svjetskog trgovinskog centra na Menhetnu, odnosno njegova okolina, raščišćavana je tokom osam mjeseci nakon terorističkih napada, dok je Pentagon u Vašingtonu popravljan punih godinu dana.
Na prostoru tragedije na Menhetnu izgrađen je memorijalni prostor u vidu šumarka sa 442 stabla hrasta, pri čemu je očuvano drvo kruške koje je čudom preživjelo razorne događaje 11. septembra 2001. ispod krša betona i čelika.
Postavljena su odgovarajuća obilježja i u Pentagonu i Pensilvaniji.
Godišnjica četvrt vijeka od razornih terorističkih napada islamskih ekstremista na SAD, prilika je za podsjećanja na tragične žrtve bezumlja.
Jedanaestog septembra 2001. godine 19 terorista, povezanih sa Al Kaidom, otelo je četiri aviona i izvelo samoubilačke napade na tlu SAD. Skoro 3.000 ljudi je poginulo, a ubrzo je usledio odgovor Sjedinjenih Država – u formi vojne invazije na Avganistan koja je okončana u avgustu 2021., povlačenjem poslednjih američkih trupa, nakon čega su talibani ponovo preuzeli kontrolu nad zemljom.
Napad 11. septembra je najgori teroristički napad koji su Sjedinjene Države pretrpele u svojoj istoriji, koji je umnogome uticao i trasirao put kojim će ići spoljna politika jedine tadašnje supersile.
Njujork i Kule bliznakinje
U utorak 11. septembra 2001. u 8.45 po lokalnom vremenu, vedro nebo iznad Njujorka zaparao je “boing 767” kompanije “Amerikan erlajns” koji se sa 75.000 litara goriva zakucao u severnu kulu Svetskog trgovinskog centra.
Udar je ostavio otvorenu, plamteću rupu blizu 80. sprata. Samo 18 minuta kasnije evakuacije oba nebodera prekinuo je drugi “boing 767” iste kompanije koji se pojavio na nebu, oštro skrenuo i udario u južnu kulu negde oko 60. sprata.
Udar na Pentagon i četvrti avion
Dok su milioni ljudi uživo ili preko TV ekrana gledali šta se dešava u, sada već očiglednom, terorističkom napadu, treći avion “Amerikan erlajnsa” na letu 77 kružio je iznad Vašingtona pre nego što je u 9.45 udario u zapadno krilo Pentagona.
Eksplozija koja je usledila izazvala je veliki požar i urušila deo džinovske betonske zgrade u kojoj se nalazi Ministarstvo odbrane SAD.
Teroristi su oteli i četvrti avion. Međutim, kako je let 93 “Junajted flajta” kasnio sa poletanjem, putnici su saznali o dešavanjima u Njujorku i Vašingtonu. Shvativši da je i njihov avion otet, nekolicina putnika i članova posade pokušala je da vrati kontrolu nad letelicom.
Kada su teroristi shvatili o čemu se radi i da najverovatnije neće uspeti u svojoj nameri, okrenuli su avion i srušili ga na polje blizu Šenksvila u zapadnoj Pensilvaniji.
Pad Kula bliznakinja
Manje od 15 minuta nakon što je avion pogodio Pentagon, situacija u Njujorku poprimila je još gore razmere. Čelična konstrukcija južne kule Svetskog trgovinskog centra nije izdržala oštećenja i ogromnu temperaturu i urušila se pod svojom težinom.
Ostaci srušenih Kula bliznakinja u Njujorku
Ista sudbina zadesila je i severnu kulu u 10 časova i 30 minuta. Od ljudi koji su u vreme rušenja nebodera bili u njima preživelo je samo šestoro.
Broj žrtava
Ukupno 2.996 ljudi poginulo je u napadima 11. septembra, uključujući 19 terorista. U udaru na Svetski trgovinski centar i posledičnom rušenju Kula bliznakinja život su izgubile 2.763 osobe, među kojima su bila 343 vatrogasca i zdravstveno osoblje i 60 policajaca.
U napadu na Pentagon poginulo je 189 ljudi, uključujući sve na letu 77. Još 44 je poginulo u padu aviona u Šenksvilu.
Organizatori i motiv napada
Neposredno posle napada sumnja za organizaciju pala je na terorističku organizaciju Al Kaidu. Uprkos tome što je njen vođa isprva demantovao uključenost, on je kasnije preuzeo odgovornost, a kao razlog je naveo američku podršku Izraelu, prisustvo trupa SAD u Saudijskoj Arabiji i sankcije protiv Iraka.
Američka administracija zahtevala je od Avganistana njegovo izručenje, ali su vlasti te zemlje odbile da isteraju Al Kaidu i Bin Ladena.
Odgovor Vašingtona
Prvi čovek SAD Džordž Buš pokrenuo je Rat protiv terorizma – kampanju koja uključuje vojne i diplomatske akcije sa ciljem sprečavanja širenja terorizma. Zvanični naziv bio je “Operacija: Trajna sloboda”, a započeta je već 7. oktobra vojnom invazijom na Avganistan.
Vojnici američke 10. brdske divizije u Avganistanu
U roku od dva meseca, američka vojska i njeni saveznici zbacili su sa vlasti talibanski režim, ali je rat protiv Al Kaide nastavljen.
Osama bin Laden ostao je u bekstvu sve do 2. maja 2011, kada su ga američki specijalci pronašli u njegovom skrovištu u Abotadu u Pakistanu. Predsednik Barak Obama najavio je početak povlačenja trupa iz Avganistana, koje je okončano 10 godina kasnije – u avgustu 2021., nakon čega su talibani ponovo preuzeli vlast.
