Politico: Turska se vraća na Balkan

Objavljeno: 15.5.2018.


Dok Evropska unija brine zbog uloge Moskve na Zapadnom Balkanu, Turska povećava svoj uticaj u regionu, ocjenjuje briselski portal Politico.




Kako navodi u opširnoj analizi, sto godina pošto su Osmanlije izgubile Balkan, nasljednici carstva ponovo pokušavaju da prodru u region.

“Dok pokušavajući da poveća uticaj na Zapadni Balkan, Evropska unija ne samo što mora da se suoči sa sve agresivnijom Rusijom, već i sa rastućim ambicijama Turske”, piše portal.

U četvrtak će se lideri EU sastati u Sofiji sa kolegama sa Zapadnog Balkana – iz Albanije, Bosne i Hercegovibe, Makedonije, Crne Gore, Srbije i sa Kosova.

Na prvom takvom samitu od 2003. godine, EU će, kako se navodi, ponoviti da njena vrata ostaju otvorena za region, dok će se lideri sa Balkana obavezati da preduzmu potrebne reforme da postanu članice jednog dana.

Ponovni interes EU za njeno južno zadnje dvorište izazvano je djelimično strahovima od uloge Moskve u regionu – od davanja borbenih aviona Srbiji do navodne uloge u pokušaju puča u Crnoj Gori, navodi Politico i dodaje da Rusija ipak nije jedina sila sa dugom istorijom u regionu koja ponovo sprovodi tu veći uticaj.

Evropski lideri, dodaje se, zabrinuti su zbog rastućeg uticaja Turske na Zapadni Balkna, naročito od kako je ta zemlja krenula autoritarnijim putem.

U tekstu se podsjeća da je francuski predsjednik Emanuel Makron pred Evropskim parlamentom stavio Ankaru i Moskvu u isti koš rekavši da ne želi da se Balkan “okrene prema Turskoj ili Rusiji”.

Turska smatra Balkan dijelom svoje prirodne sfere uticaja kao bivša imperijalna sila sa Otomanskim carstvom koje se na svom vrhuncu prostiralo sve do Beča.

Tokom 15-godišnje vladavine predsjednika Redžepa Tajipa Erdoana, Turska je uložila velike napore i novac kako bi stekla veće političko, kulturno i ekonomsko uporište Zapadnom Balkanu.

Pružala je razvojnu pomoć, vodila velika infrastrukturne projekte, otvarala univerzitete i obnavljala džamije, ohrabrivala turske biznismene da investiraju u regionu i podsticala dijalog među zavađenim zajednicama.

Međutim, politički domašaj Ankare ima i mračniju stranu, navodi “Politiko”. Erdoan i turski ministri vrše pritisak na zemlje u regionu da preduzmu mjere protiv sljedbenika imama Fetulaha Gulena kojeg Ankara smatra odgovornim za pokušaj puča 2016. godine.

Erdoanov plan da održi skup u Sarajevu 20. maja uoči turskih predsjedničkih i parlamentarnih izbora u junu, takođe svjedoči o širenju uticaja u regionu, navodi portal i podsjeća da su zapadnoevropske zemlje zabranjivale sličke skupove tokom prošle izborne kampanje u Turskoj.

Politico navodi riječi jednog neimenovanog zvaničnika u turskom ministarstvu spoljnih poslova koji kaže da nema razloga za zabrinutost EU zbog uloge Turske u regionu.

“Ne razumijem zašto su uznemireni zbog uticaja Turske na Balkanu. Voljeli bismo da uspostavimo dobre odnose, željeli bismo da trgujemo sa njima, podržavamo evroatlantsku integraciju. To je situacija u kojoj bi svi bili zadovoljni”, rekao je on.

Trgovinski obim Turske sa EU iznosi oko 145 milijardi evra, ali Ankara gaji velike nade u jačanje ekonomskih odnosa u regionu.

Portal ukazuje i na značajno povećanje trgovinske razmene Turske sa Zapadnim Balkanom – od 364 miliona evra 2002. na 2,5 milijardi evra 2016. godine.

Navodi i da bliske kulturne, istorijske i vjerske veze čine Tursku prirodnim partnerom za BiH, Albaniju i Kosovo koji imaju značajnu muslimansku populaciju.

“Ono što više iznenađuje jeste porast trgovinskih i političkih odnosa sa Srbijom gdje je nekad bilo rasprostranjeno antitursko raspoloženje”, navodi “Politiko”.

“Vožnja autoputom kroz Srbiju, dijela arterije koja povezuje Tursku i Zapadnu Evropu, ilustruje promjenu: posljednjih godina, bilbordi na turskom jeziku reklamiraju hotele i restorane za vozače kamiona”, a tu su i znakovi koji ukazuju na najbližu džamiju.

Ekonomski interesi ubijedili su obje zemlje da ostave po strani stara neprijateljstva, ocjenjuje portal i navodi podatke Privredne komore Srbije da je obim trgovine Srbije sa Turskom prošle godine dostigao skoro milijardu evra, a da je prije dvije godine, iznosio 745 miliona evra.

Portal podsjeća na nedavnu posjetu predsjednika Srbije Aleksandra Vučića Ankari gdje je razgovarao sa Erdoanom o infrastrukturnim projektima i drugim pitanjima, te da je rekao da je Turska “najveći igrač, najjača zemlja na Balkanu”.

Međutim, ekonomsko prisustvo Turske nije ono što brine evropske saveznike Ankare, već oni strahuju da bi Turska mogla da ima politički uticaj na štetu Brisela.

S obzirom da Turska, Rusija, Kina i Zalivske zemje sve pokazuju ekonomski i politički interes za Zapadni Balkan, vlade regiona mogu da grade bliske odnose sa partnerima koji su manje zainteresovani za demokratske standarde nego EU, navodi “Politiko.

Nekadašnji turski diplomata Sinan Ulgen kaže da je Ankara više puta izražavala podršku evropskim integracijama zemalja Zapadnog Balkana i da Turska za razliku od Moskve ne nudi “konkurentni politički model”.

Većina analitičara kaže da bi bilo uzalud da EU pokušava da smanji prisustvo Turske u regionu s obzirom na dugotrajne istorijske veze.

Ulgen smatra i da nema velike razlike između odnosa Turske prema Balkanu i Ujedinjenog Kraljevstva prema zemljama Komonvelta. Kaže i da EU treba da prihvati da ne može da spriječi uticaj Turske i da razmišlja o zajedničkoj saradnji sa Ankarom u pravcu zajedničkih ciljeva.

Neki analitičari strahuju da bi Erdoanov agresivni pristup mogao da poveća tenzije između etničkih zajednica u regionu.

Vesela Černeva iz kancelarije Evropskog savjeta za spoljne poslove u Sofiji smatra da su te Erdoanove taktike namijenjene domaćoj javnosti, ali da takav način govora ima posljedice.

“Pritiskanje nacionalističkih i vjerskih tastera ima mnogo ozbiljnije posljedice na Balkanu nego na drugim mjestima”, dodala je ona.

Takođe ocijenjuje da je Erdoanov plan o predizbornom skupu na Balkanu zabrinjavajući.

Tu zabrinutost dijeli i bivši turski ambasador u Beogradu Suha Umar koji je za portal “Al-Monitor” nedavno rekao da bi jedan takav skup bio “veoma rizičan”.

Drugi ipak ukazuju da izazivanje problemi nije u interesu Turske.

“Svaki konflikt ili tenzija u regionu bi smanjili mogućnost Turske da razvija bolje veze i ekonomske odnose u regionu, što su inače prioriteti Ankare”, zaključuje analitičar Murat Ugur Ekinci, analitičar za Balkan pri institutu SETA, bliskom turskoj vladi.

Komentariši

Vaš e-mail neće biti objavljen. Podaci koji su neophodni obilježeni su znakom *